Geregistreerd partnerschap of samenlevingscontract

Geregistreerd partnerschap bestaat sinds: 1998 ·
Standaard goederengemeenschap sinds: 2018 (beperkt) ·
Notaris verplicht voor samenlevingscontract: Ja

Vier kernverschillen, één patroon: hoe meer wettelijke bescherming, hoe minder vrijheid om af te wijken.

Wat is gunstiger, samenlevingscontract of geregistreerd partnerschap?

Verschillen in juridische gevolgen

• Bij een geregistreerd partnerschap geldt standaard een gemeenschap van goederen, tenzij anders vastgelegd (Rijksoverheid (overheidsinstantie)).
• Bij een samenlevingscontract blijven vermogens gescheiden, tenzij anders overeengekomen (HomeFinance (hypotheekvergelijker)).
• Geregistreerd partnerschap heeft vergelijkbare gevolgen als een huwelijk (NHP (brancheorganisatie)).
• Samenlevingscontract is flexibeler in afspraken, maar biedt minder standaardbescherming.

Fiscale gevolgen voor belastingen en toeslagen

Beide regelingen maken jullie fiscaal partner voor de inkomstenbelasting, mits aan de voorwaarden wordt voldaan. Toch zit een belangrijk verschil in de standaard: bij een geregistreerd partnerschap ben je automatisch fiscaal partner; bij een samenlevingscontract moet je dat zelf regelen via een notariële akte of door aan de wettelijke criteria te voldoen (Belastingdienst).

Alimentatie en erfrecht

• Bij een geregistreerd partnerschap heb je wettelijk recht op partneralimentatie na beëindiging; bij een samenlevingscontract alleen als je het uitdrukkelijk opneemt (Rijksoverheid).
• Erfrecht: bij partnerschap erft de langstlevende partner automatisch de woning; bij een contract moet je dit per testament regelen (Notaris.nl (beroepsorganisatie)).

Samenvatting: Geregistreerd partnerschap is gunstiger voor stellen die automatische bescherming willen, vooral rond woning en erfrecht. Samenlevingscontract is gunstiger voor wie vermogens strikt gescheiden wil houden en maximale flexibiliteit wenst.

Wat zijn de nadelen van een samenlevingscontract?

Wat is niet geregeld in een samenlevingscontract?

• Er is geen wettelijke samenleving, alleen contractuele afspraken (Rijksoverheid (informatieblad)).
• Geen automatisch recht op partneralimentatie.
• Geen automatische gemeenschap van goederen – bezittingen blijven strikt gescheiden.
• Bij overlijden is er geen automatisch erfrecht – de partner erft niets zonder testament (Rijksoverheid).

Nadelen ten opzichte van geregistreerd partnerschap

Het grootste nadeel van een samenlevingscontract is dat het geen wettelijke basis biedt voor het eigendom van de woning. Alleen een notariële akte maakt jullie allebei eigenaar. Bij een geregistreerd partnerschap, zeker met de beperkte gemeenschap van goederen sinds 2018, is een samenlevingscontract niet nodig om de woning als gezamenlijk bezit te zien (NHP (brancheorganisatie)).

Ontbreken van automatisch erfrecht

• Zonder testament erft de partner niets bij een samenlevingscontract (Rijksoverheid).
• Een testament is dus noodzakelijk om de woning en andere bezittingen veilig te stellen voor de langstlevende (Notaris.nl).
• De Belastingdienst behandelt de langstlevende bij een contract niet als begunstigde voor partneruitzonderingen in de erfbelasting, tenzij in het testament opgenomen.

Samenvatting: Een samenlevingscontract biedt geen vangnet bij overlijden. Voor stellen met een koophuis is een testament noodzakelijk – anders kan de overblijvende partner het huis niet houden.

Is een notaris nodig bij geregistreerd partnerschap?

Kosten van geregistreerd partnerschap

Een geregistreerd partnerschap sluit je bij de gemeente. De kosten bedragen gemiddeld €50 tot €100 voor de registratie. Je hebt geen notaris nodig om het partnerschap aan te gaan (Nu Notariaat (notarisnetwerk)). Wel is het verstandig een notaris te raadplegen als je afwijkende afspraken wilt maken, bijvoorbeeld over de woning of alimentatie.

Stappen om een geregistreerd partnerschap aan te gaan

1. Kies een gemeente waar je wilt registreren (woonplaats of partnerwoonplaats).
2. Maak een afspraak bij de burgerlijke stand; neem identiteitsbewijzen mee.
3. Betaal de leges (circa €50–€100).
4. De ambtenaar tekent de akte; jullie zijn vanaf dat moment geregistreerd partners.
5. Optioneel: ga naar de notaris voor een partnerschapsvoorwaarden of testament.

Het proces lijkt sterk op trouwen, maar zonder ceremonie of getuigenverplichting – tenzij je dat zelf wenst.

Verschil met trouwen

• Trouwen vereist een huwelijksakte en kan ook bij de gemeente; het verschil zit in de term en de historische connotatie.
• Juridisch zijn geregistreerd partnerschap en huwelijk sinds 2018 vrijwel identiek, met uitzondering van adoptie- en gezagsregels in sommige situaties (Rijksoverheid).
• In het buitenland wordt een geregistreerd partnerschap niet altijd als huwelijk erkend.

Wat dit betekent: wie alleen een partnerschap wil registreren, kan zonder notaris; wie afwijkende afspraken wil, heeft de notaris nodig.

Van wie is het huis bij geregistreerd partnerschap?

Eigendom en hypotheek bij geregistreerd partnerschap

Zodra je in gemeenschap van goederen bent geregistreerd (de standaard sinds 2018 – beperkte gemeenschap), is de woning die jullie kopen automatisch van jullie samen, tenzij je anders vastlegt in partnerschapsvoorwaarden (De Hypotheker (hypotheekadviseur)). Dit geldt ook voor schulden, zoals de hypotheek.

Huis op één naam terwijl je samenwoont

• Bij een samenlevingscontract blijft het huis op één naam staan, tenzij de notaris een eigendomsverdeling opneemt (Rijksoverheid).
• Bij geregistreerd partnerschap: als het huis vóór de registratie op één naam stond, kan het na registratie gemeenschappelijk worden, afhankelijk van hoe je de gemeenschap inricht.
• De partner die niet op de hypotheek staat, bouwt geen recht op het huis op, tenzij er afspraken zijn.

Hypotheek op één naam en huis op twee namen

Dit is mogelijk, maar risicovol. De hypotheek staat op naam van één partner, het eigendom op twee namen. Bij wanbetaling kan de bank alleen de eerste aanspreken, terwijl het huis voor de helft van de andere partner is (De Hypotheker). Notaris en hypotheekadviseur raden dit af.

Samenvatting: Bij geregistreerd partnerschap is het huis automatisch van beiden, tenzij je anders afspreekt. Bij een samenlevingscontract moet je het eigendom expliciet regelen bij de notaris.

Wat gebeurt er met mijn geregistreerd partnerschap als mijn partner overlijdt?

Erfrecht en erfbelasting

• Bij overlijden erft de partner automatisch de volledige nalatenschap, inclusief de woning (beperkt tot de wettelijke verdeling) (Notaris.nl (beroepsorganisatie)).
• Erfbelasting: partners betalen een gunstig tarief (10% tot circa €700.000 vrijstelling in 2024).
• De langstlevende partner heeft recht op een partnerpensioen via het pensioenfonds van de overledene.

Wat gebeurt er met het huis?

De woning gaat over naar de langstlevende partner, tenzij er kinderen zijn die een vordering krijgen op de erfenis. In de praktijk mag de partner in het huis blijven wonen en de hypotheek voortzetten, mits de bank akkoord gaat (De Hypotheker).

Wat gebeurt er met de hypotheek?

• De hypotheek blijft doorlopen; de bank zal doorgaans de langstlevende partner als enige debiteur accepteren als die de lasten kan dragen.
• Sommige hypotheken hebben een overlijdensrisicoverzekering die de schuld aflost bij overlijden.
• Bij een samenlevingscontract zonder testament kan de bank eisen dat de hypotheek wordt afgelost als de eigenaar overlijdt.

Het patroon: bij partnerschap regelt de wet de opvolging, maar de bank bepaalt of de lasten ook na overlijden betaalbaar blijven.

Wat is niet geregeld bij geregistreerd partnerschap?

Wat is niet automatisch geregeld?

• Afspraken over pensioenverevening bij scheiding – dit moet je apart vastleggen.
• Voogdij over kinderen uit een eerdere relatie – dat blijft bij de biologische ouder.
• Erkenning van kinderen – bij partnerschap wordt een kind niet automatisch erkend; dat moet apart bij de gemeente.
• Eigendomsverdeling van bezittingen van vóór het partnerschap – die vallen niet in de gemeenschap (beperkte gemeenschap).

Terminologie: hoe noem je je vriend?

Er is geen officiële term voor de partner in een geregistreerd partnerschap. Je kunt zeggen ‘partner’, ‘geregistreerd partner’, of ‘echtgenoot’? De wet spreekt van ‘partner’ en ‘geregistreerd partnerschap’, niet van echtgenoot. In het dagelijks taalgebruik zeggen veel mensen ‘mijn partner’ of ‘mijn man/vrouw’ – juridisch is dat niet correct, maar maatschappelijk geaccepteerd.

Zaken die je zelf moet vastleggen

1. Partnerschapsvoorwaarden bij de notaris (als je wilt afwijken van de standaard gemeenschap).
2. Testament voor erfrecht buiten de wettelijke verdeling om.
3. Pensioenafspraken via een notarieel convenant.
4. Afspraken over de woning bij scheiding (bijvoorbeeld verrekenbeding).

Het patroon: hoe meer je zelf regelt, hoe beter je later voor verrassingen bent beschermd.

“Een geregistreerd partnerschap geeft je automatisch dezelfde rechten en plichten als een huwelijk. Dat betekent dat je woning en hypotheek standaard gedeeld zijn, tenzij je anders afspreekt.”

– Rijksoverheid (overheidsinstantie)

“Voor fiscaal partnerschap is het niet nodig om getrouwd te zijn of een geregistreerd partnerschap te hebben. Ook samenwoners met een notarieel samenlevingscontract kunnen fiscaal partner worden.”

– Belastingdienst (fiscale autoriteit)

Voor wie een huis koopt en samenwoont, is de keuze tussen geregistreerd partnerschap en samenlevingscontract vooral een keuze tussen automatische bescherming of maatwerk. Kies je voor partnerschap, dan ben je juridisch gedekt; de woning is van jullie samen, en bij overlijden erft de langstlevende. Kies je voor een samenlevingscontract, dan heb je maximale vrijheid – maar dan moet je alles zelf regelen: een testament, een hypotheek op twee namen, en een duidelijke eigendomsverdeling. Voor de doorsnee koper in Nederland met een gemiddelde woning is het geregistreerd partnerschap de veiligste route: het scheelt notariskosten en voorkomt dat je partner na overlijden het huis uit moet.

Veelgestelde vragen

Gerelateerde lectuur

• Werkelijk rendement box 3: wat is het en hoe bereken je het
• Minimumloon 2026 per maand netto: wat houd je over